Há agora pouco mais de cento
cinquenta anos que saiu do prelo a primeira edizón do Manifesto Comunista. O 24
de Fevereiro de 1848, uns dias antes de iniciar-se en Paris a revoluzón
europeia de 1848, publicava-se na cidade de Londres, imprimido na sede da
Worker’s Educational Association, o texto político mais influente da história
da humanidade xuntamente coa Declarazón dos Direitos Humanos da Franza
revolucionária de 1789. O documento orixinal, escrito en alemán, constava de 23
páxinas e titulava-se Manifesto do Partido Comunista. A sua xénese é fruto da
afiliazón de Karl Marx e Friedrich Engels à Liga dos Xustos, unha sociedade
secreta revolucionária impulsada en Paris por operários alemáns exilados, e a
sua decisiva influéncia na necesidade de promover unha profunda reestruturazón
na primeira organizazón política comunista internacional. No congreso celebrado
en Londres no verao de 1847 muda de nome adoptando o de Liga Comunista. Nun
segundo congreso realizado entre 29 de Novembro e 7 de Dezembro de 1847
declarou-se a prol da destruizón da burguesia, polo governo proletário e por
unha sociedade sen clases nen propriedade privada, confiando-lle a Marx e a
Engels a redaczón dun documento político que plasma-se estes obxectivos. Ainda
que a estrutura e as ideias do texto son de ambos revolucionários, Marx foi
quen redixiu o documento final, após sérias adverténcias do Comité Central da
Liga polos seus contínuos retrasos na entrega do primeiro programa doutrinal do
comunismo científico.
O Manifesto Comunista tivo un
forte impacto na sociedade alemá da época,onde se reimprimiu tres vezes aos
poucos meses da sua edizón. O fracaso da revoluzón europeia de 1848, a vitória
da reaczón, e o posterior exílio londinense de Marx, dificultáron a traduzón da
obra a outros idiomas, tal como se recollia na primeira edizón, salvo ao sueco,
francés, polaco, italiano, dinamarqués e flamengo en 1848 e outra ao inglés en
1850. Mas nesta década e parte da de 1860 non houvo novas traduzóns, salvo a
realizada por Bakunine ao ruso. A fundazón da Asociazón Internacional dos
Traballadores (AIT) coñecida como a Primeira Internacional (1864-1872) e o
destacado papel xogado por Marx, a criazón dos grandes partidos operários
alemáns, a Comuna de Paris de 1871, e fundamentalmente o xuízo contra os
lideres socialdemocratas alemáns August Bebel, Wilhelm Liebknecht, e Adolf
Hepner, onde a acusazón utilizou o texto do Manifesto como prova, posibilitando
a sua publicazón legal como parte do procedimento xudicial, acelerou a sua
masiva difusón en Europa, Estados Unidos, Rúsia e muitos outros países do
planeta. A partir de aqui o Manifesto foi traduzido à maioria dos idiomas e
publicado de xeito masivo, enriquecido cunha série de prefácios onde Marx e
Engels fornecen unha série de valorazóns, correczóns e explicazóns da obra.
O desenvolvimento do movimento
obreiro organizado de finais de século e fundamentalmente a Revoluzón
Bolchevique de 1917 déron-lle o impulso definitivo mediante unha intensa
difusón da obra e a sua traduzón à maioria dos principais idiomas, entre eles o
xaponés e o chinés.
Na Galiza o Manifesto non foi
publicado até 1976, quando a sucursal galega do Partido Comunista, mediante a
Editorial Nova Galiza, edita desde o alemán a primeira traduzón ao galego realizada
por Xoán Andeiro, provável nome de guerra adoptado pol@ autor/a ou autores/as.
Paralelamente a editora española
Akal na sua coleczón Arealonguiña, tamén nunha traduzón directamente do alemán
realizada por Isaac Alonso Estravis, edita en Madrid outra versón galega do
Manifesto.
Que tiveran que pasar 128 anos
para que o Manifesto Comunista fora traduzido o noso idioma, non significa que
a obra de Marx e Engels non fora coñecida no noso país, nen que a clase obreira
galega fora impermeável ao marxismo, mas ben esta “anomalia” é consequéncia da
histórica dependéncia colonial que Galiza sofre e da seródia auto-organizazón
da clase traballadora galega en organizazóns próprias.
Ainda que non existen referéncias
concretas, nen absoluto rigor histórico que asi o confirme, consideramos,
podemos afirmar, que a introduzón organizada do Manifesto Comunista no noso
país non tivo lugar posivelmente até 1891, ano na que se impulsa a primeira
Agrupazón Socialista na Galiza. Francisco Fernández Garcia, líder obreiro despedido
do estaleiro militar de Ferrol, funda o 1º de Maio de 1890 unha organizazón
operária dotada dun vozeiro, “El Obrero”, que imediatamente contacta cos
socialistas madrilenos, os quais lle envian propaganda e folletos marxistas,
entre os que seguramente estaria o Manifesto Comunista traduzido por José Mesa
e publicado entre Novembro e Dezembro de 1872 polo semanário madrileno “La
Emancipación”, e posteriormente reproduzido por “El Obrero” de Barcelona en
1882, e por “El Socialista” de Madrid en 1886.
Isto non quer dizer obviamente que
algun exemplar da obra de Marx e Engels non fora introduzido na Galiza de xeito
individual por algun/algunha erudit@, intelectual ou algun/algunha viaxante
galeg@ ou estranxeir@. A via española cara Ferrol marca o início da introduzón
organizada, mas non está descartado pensar —por unha maior proximidade
xeográfica— que a traduzón ao portugués, realizada entre Marzo e Abril de 1873
polo semanário lisboeta “O Pensamento Social”, órgao dos internacionais
portugueses e considerado por F. Engels como unha excelente publicazón, non
fora coñecida na Galiza a finais do sexénio democrático por algun dos líderes
das emerxentes sociedades obreiras aderidas à Primeira Internacional.
Contodo, das aproximadamente
cinquenta edizóns do Manifesto Comunista realizadas no conxunto do Estado
español entre 1872 e 1939, todas, excepto unha realizada en Bilbo e outra en
València, fóron publicadas en Madrid e Barcelona. Non temos constáncia de que o
Manifesto fora publicado na Galiza, en folleto ou livro, en español ou galego,
até 1976. Non podemos afirmar, mas tampouco podemos desbotar totalmente a
hipótese de que algun semanário ou outra publicazón do amplo ronsel de prensa
obreira galega editada até 1936, e praticamente perdida, publica-se o Manifesto.
Se resulta sorprendente que o
Partido Comunista durante a II República española non publica-se na Galiza a
obra de Marx e Engels, é muito difícil de entender como o marxismo patriótico
xestado a meados da década dos anos ’60 ainda non teña realizado esta tarefa.
No 150 aniversário da sua
publicazón, e vintedous anos após a sua traduzón ao idioma galego, a esquerda
revolucionária independentista de matriz marxista-leninista cumpre-lle o dever
de fazer realidade o desexo d@s comunistas galeg@s: poder ler, estudar e
compreender a teoria libertadora de Marx, Engels, Lenine, o Che, e outr@s
revolucionári@s na nosa língua. ABRENTE Editora inicia con esta obra capital
para a emancipazón da clase operária, o primeiro livro da Biblioteca Galega do
Marxismo-Leninismo.
Esta nova traduzón a nosa língua
non foi feita directamente do alemán como as anteriores, pois non é mais que
unha adaptazón ao galego-portugués utilizado na Galiza da primeira traduzón “em
língua portuguesa, legal ou não, em Portugal ou no Brasil (pelo menos que
saibamos), estabelecida directamente sobre os originais, em alemão e inglês”
realizada polas Edições Avante en Marzo de 1975, basicamente a partir da edizón
alemá de 1890. Esta singular traduzón que foi confrontada e cotexada con outras
das realizadas en portugués, concretamente a da Colecção Toupeira editada en
Luanda, Angola, en 1975, e a da Editora Escriba, publicada en São Paulo,
Brasil, en 1968, pretende contribuir a paliar as dificuldades existentes até o
dia de hoxe à hora de poder estudar e ler o Manifesto no noso idioma,
conscientes de que carece da forza literária do texto alemán orixinal.
Sabemos que esta nova traduzón do
Manifesto Comunista vai pasar despercebida para o conxunto d@s crític@s
literári@s, @s investigadores/as, e a maioria das pesoas relacionadas co mundo
editorial. Mas tampouco nos importa, pois a edizón deste livro que tés nas tuas
maos, leitora ou leitor, non ten como obxectivo realizar unha análise
academicista, nen estilística, dun ensaio clásico, tampouco abordá-lo desde
unha leitura histórica ou filolóxica, pois non está concebido para ser
utilizado como texto universitário carregado de sesudas notas críticas ao pé de
páxina, que desde unha visión neutral aplican sesgados, restrinxidos e
descalificadores comentários ideolóxicos. Esta edizón vai precisamente dirixida
aos mesmos homes e mulleres para os que K. Marx e F. Engels escrevéron o
conxunto da sua excepcional obra: a clase obreira e o conxunto das camadas
populares, para que tomen consciéncia da sua opresón e luiten pola sua
necesária emancipazón.
Desde a ABRENTE Editora queremos
difundir este Manifesto Comunista entre os sectores mais avanzados, mais
conscientes da clase traballadora galega, especialmente entre a sua mocidade,
entre o proletariado, entendido como consciéncia organizada da clase operária.
Queremos con esta edizón mostrar
que apesar de ter sido escrito nunha época determinada e para unha situazón
concreta, con todas as eivas que isto conleva, é unha obra que apesar dos seus
cento e cinquenta anos envelleceu maxistralmente e conserva praticamente
intacta a sua vixéncia nos nosos dias. Independentemente da linguaxe empregada,
da imadura elaborazón de certos aspectos económicos —diferenciazón entre venda
de traballo e da forza de traballo— segue sendo unha lúzida análise da
sociedade capitalista, unha obra que fornece instrumentos científicos para a
sua transformazón.
O Manifesto Comunista non precisa
de intérpretes, nen de intermináveis notas aclaratórias que dificulten a sua
comprensón. É antes de nada un texto breve, sintético, eloquente, comovedor e
directo, dirixido e acesível à maioria dos homes e mulleres da humanidade. Ten
un obxectivo central, que racha completamente con todos os documentos políticos
anteriores: defende os/as oprimid@s, os/as explorad@s, os/as marxinalizad@s,
dotando-@s dunha teoria de vanguarda, dun programa táctico de aczón para poder
libertar-se da sua dominazón. Proclama por primeira vez na história do
Socialismo que as tarefas revolucionárias da clase operária son rematar co modo
de produzón capitalista e acabar coa explorazón de clase para constituir unha
sociedade onde non existan clases sociais.
Non é unha obra de gabinete,
escrita desde a torre de marfin por intelectuais cultos e compasivos
descoñecedores directos dunha realidade que pretenden transformar ofertando
máxicas soluzóns salvadoras. Non é unha obra descritiva, qualifica sen
ambigüidades, seguindo a famosa Tese XI sobre Feuerbach na que Marx afirma que
“os filósofos limitaron-se a interpretar o mundo de diversos modos, e do que se
trata é de transformá-lo”, o Manifesto é antes de nada unha análise histórica
onde se demonstra que o factor determinante da evoluzón e o cámbio histórico é
a contradizón dialéctica entre as forzas produtivas e as relazóns de produzón,
a qual reveste a forma de antagonismo de clases. No Manifesto afirma-se
nitidamente que o motor da história é a luita de clases.
A obra está dividida en quatro
capítulos. No primeiro, “Burgueses e proletários” analisa a evoluzón histórica
detendo-se no capitalismo e as suas consequéncias: explorazón da clase obreira
como factor determinante da consciéncia de clase, e a revoluzón como resultado
inevitável da evoluzón histórica.
No segundo capítulo “Proletários e
comunistas” expón a estrutura e o modelo da sociedade comunista propondo a
luita política e a conquista do poder como xeito de superar o capitalismo.
No terceiro capítulo “Literatura
socialista e comunista” caracteriza, clasifica e critica a outras correntes
socialistas mediante a análise ideolóxica.
Finalmente na “Posizón dos
comunistas diante dos diferentes partidos da oposizón” aborda a política
comunista de alianzas en diversos países, inclinando-se pola unidade da clase
operária, e “proclamando abertamente que os seus obxectivos só poden ser alcanzados
pola queda violenta de toda orde social existente”.
O Manifesto como análise e
prognóstico do desenvolvimento histórico das sociedades, centra-se
concretamente na burguesa, e nas profundas transformazóns que estava realizando
no mundo, asi como na sua conseguinte e inevitável superazón. Afirma
taxativamente que o capitalismo non é un modo de produzón permanente, nen o
mellor dos mundos posíveis, nen o final da história, é unha fase temporal dese
longo proceso que é a história da humanidade, e ao igual que todas as suas
antecesoras, está destinado a ser superado por outro modelo sócio-económico.
O Manifesto é tamén un texto
profético, os seus prognósticos sobre o desenvolvimento capitalista a longo
prazo, non se reduzen a descrever o desenvolvimento capitalista que se estava a
produzir a meados do século pasado. Na sua época o capitalismo dos grandes
monopólios, das grandes transnacionais atopavan-se a anos luz da situazón
actual. A concentrazón económica, política, cultural, ideolóxica, da actual fase
do capitalismo, que actualmente coñecemos como globalizazón, está recollida e
explicada no texto de maneira brillante e inegável. Marx e Engels lográron
explicar como a “livre empresa”, o “livre mercado” e a concorréncia,
inevitavelemente conduzirian à concentrazón de capital e à monopolizazón das
forzas produtivas. “Pola explorazón do mercado mundial a burguesia imprime un
carácter cosmopolita à produzón e ao consumo en todos os países”. “En lugar do
antigo isolamento de rexións e nazóns que se bastavan a si próprias,
desenvolve-se un intercámbio universal, unha universal interdependéncia das
nazóns”. O capitalismo desenvolve-se como sistema mundial, o impresionante
desenvolvimento das forzas produtivas baixo o capitalismo non se pode conter
nos estreitos corsés dos estados nacionais, obrigando as poténcias capitalistas
a participar cada vez mais no mercado mundial.
Ainda que isto non se comezou a
produzir en Ocidente de modo masivo até a década dos anos sesenta deste século,
o anúncio do final da família como consequéncia do capitalismo é outro dos
grandes prognósticos que Marx e Engels descreven con nítida clarividéncia.
É evidente que noutros aspectos as
previsóns falláron. A clase obreira ainda non conseguiu derrubar o capitalismo,
nen o triunfo do proletariado foi algo inevitável. O escaso desenvolvimento da
clase traballadora na Europa de 1848, o parcial coñecimento da mesma,
praticamente os autores do Manifesto só realizaran un profundo estudo da alemá,
levou-nos a realizar unha afirmazón tan contundente sen base científica na que
poder sustentá-la. Apesar de que a revoluzón socialista, após o fracaso das
experiéncias do autoritarismo burocrático estalinista, non se contemplan na
actualidade como factíveis, o prognóstico do Manifesto dunha imediata revoluzón
plasmou-se poucos dias após a sua saída do prelo co movimento revolucionário
europeu iniciado en Paris e continuado en Austria, Itália e Alemaña
fundamentalmente.
É inegável que a política da
maioria dos países europeus foi transformada polo agromar do movimento obreiro
organizado a partir de 1880, que a sua luita acadou importantes conquistas,
difíceis de lograr escasos anos antes.
De todos os xeitos esta rotunda
afirmazón há que interpretá-la mais ben como unha chamada à aczón, como unha
consigna que animava à luita conferindo confianza e moral revolucionária na
vitória. Apesar disto, o Manifesto non é un texto determinista, pois clarifica
perfeitamente a necesidade de organizar-se individualmente para poder
libertar-se colectivamente quando contempla a “organizazón do proletariado en
clase e, portanto, en partido político”. A “elevazón do proletariado a clase
dominante” é o “primeiro paso da revoluzón obreira”, dependendo a orientazón
futura desa nova sociedade a como o “proletariado utilizará a sua hexemonia
política”.
Non podemos desconsiderar que o
Manifesto non descartava o fracaso. A esperanza da “transformazón
revolucionária de toda a sociedade” como resultado da evoluzón histórica non
excluia a alternativa da “destruizón das clases belixerantes”.
Resulta inegável a final do
milénio, que na Galiza de 1998, no conxunto do planeta de 1998, non só seguen
existindo as mesmas causas que provocáron a obra de Marx e Engels, senon que a
marxinalizazón, a explorazón e a inxustiza social é muito superior à de há
cento e cinquenta anos.
A polarizazón social
incrementou-se de xeito alarmante —as 358 pesoas mais ricas do planeta posuen
mais património que o 45% da humanidade—, quando duas terceiras partes dos
seres humanos viven na mais absoluta pobreza, quando cada cinco segundos no
mundo morre un/unha nen@ de fame.
A pobreza, a exclusón social, a
marxinazón, o desemprego, tamén forman parte do ocidente rico e opulento. A
Unión Europeia posuia no fin de 1997 perto de 50 millóns de pobres e mais de 20
millóns de desempregad@s, e no centro do império, nos EEUU, un de cada cinco
cativos vive baixo o limiar da pobreza.
Na Galiza, o capitalismo colonial
en alianza coas transnacionais segue destruindo o noso tecido produtivo, o
desemprego supera as 200 mil pesoas, e a pobreza alcanza o 20% da populazón.
A ideoloxia do pensamento único,
dominante na actualidade, coincidente, tal como afirma o Manifesto, coa clase
dominante, mantén o perverso dogma de identificar democracia con livre mercado,
e decreta que a única alternativa son os critérios da política neo-liberal
baseada na competitividade, produtividade, rendabilidade, flexibilidade.
Nós, seguimos luitando polas
mesmas reivindicazóns que posuia o movimento operário galego de metade do
século pasado: mellores condizóns laborais, mellores salários, reduzón do
horário laboral, por unha democracia real, polas liberdades e os direitos
cidadáns, contra o servizo militar obrigatório.
Restan razóns para seguir mantendo
aceso o facho do inconformismo, da reivindicazón, da rebeldia. O soño dunha
humanidade de homes e mulleres livres e iguais, obxectivos aos que Marx e
Engels consagraron a sua vida, segue sendo o horizonte de tod@s aqueles/as que
nos reclamamos seguidores do seu pensamento revolucionário.
Este livro como o conxunto da obra
marxista, parafraseando a Lenine, é ante todo, unha guia para a aczón, pois
“non existe movimento revolucionário sen teoria revolucionária”. É necesário
seguir organizando a disidéncia subversiva ao capitalismo, construindo o
proxecto revolucionário que dirixa à clase obreira, como vanguarda do Povo
Traballador Galego, cara os obxectivos estratéxicos da Independéncia Nacional e
o Socialismo; pois nunca devemos esquecer que o dever de tod@ revolucionári@ é
fazer a Revoluzón.
Comité Central de Primeira Liña
(MLN)
Galiza, 24 de Fevereiro de 1998
A Liga dos Comunistas, associaçom
operária internacional que, dadas as condiçons da época, só podia eximir
secretamente, incumbiu os que a assinam, no Congresso realizado em Londres em
Novembro de 1.847, de redigir um programa teórico e prático detalhado do
Partido, destinado à publicaçom. Tal é a origem desse Manifesto, cujo
manuscrito foi enviado a Londres para ser impresso, algumhas semanas antes da
revoluçom de Fevereiro. Publicado primeiro em alemám, fôrom elaboradas, no
mínimo, doze ediçons diferentes nesse idioma na Alemanha, Inglaterra e Estados
Unidos. Em inglês, apareceu primeiro em Londres, em 1.850, no Red Republican,
traduzido por Helen Macfarlane e, mais tarde, em 1.871, publicou-se polo menos
em três traduçons diferentes nos Estados Unidos. Apareceu em francês pola
primeira vez em Paris, nas vésperas da insurreiçom de Junho de 1.848 e
recentemente no Le Socialiste, de Nova Iorque. Actualmente, prepara-se umha
nova traduçom. Elaborou-se em Londres umha ediçom em polaco, pouco tempo depois
da primeira ediçom alemá. Em Genebra apareceu em russo, na década de 60. Foi
traduzido também para o dinamarquês, pouco depois da sua publicaçom original.
Embora as condiçons tenham mudado
muito nos últimos vinte e cinco anos, os princípios gerais expostos neste
Manifesto continuam sendo hoje, em seu conjunto, plenamente actuais. Alguns
pontos deveriam ser retocados. O mesmo Manifesto explica que a aplicaçom
prática destes princípios dependerá sempre e em todos os lugares das
circunstáncias históricas existentes, e que, portanto, nom se atribui
importáncia exclusiva às medidas revolucionárias enumeradas no final do
capítulo II. Essa passagem teria hoje de ser redigida de maneira diferente, em
mais de um aspecto. Devido ao desenvolvimento colossal da grande indústria nós
últimos vinte e cinco anos e, com ele, o da organizaçom do partido da classe
operária; devido às experiências práticas, primeiro da revoluçom de Fevereiro e
depois, com mais força ainda da Comuna de Paris, que eleva pola primeira vez o
proletariado, durante dous meses, ao poder político, este programa envelheceu
nalguns de seus pontos. A Comuna demonstrou, sobretudo, que "a classe
operária nom pode simplesmente tomar posse da máquina estatal existente e
colocá-la em movimento para os seus próprios fins". (Ver A Guerra Civil na
França, Manifesto do Conselho Geral da Associaçom Internacional dos
Trabalhadores, página 19 da ediçom alemá, onde esta ideia se encontra mais
desenvolvida.) Além disso, evidentemente, a crítica da literatura socialista
está incompleta para esses momentos, pois só chega até 1.847; e, ao mesmo
tempo, se as observaçons que se fam sobre a atitude dos comunistas diante dos
diferentes partidos de oposiçom (capítulo IV) som exactas nos seus traços
gerais, tornárom-se antiquadas na prática, já que a situaçom política mudou
completamente e o desenvolvimento histórico aboliu da face da terra a maioria
dos partidos ali citados.
Nom obstante, o Manifesto é um
documento histórico que já nom temos direito de modificar. Umha ediçom
posterior talvez vaia precedida de um prefácio que poda preencher a lacuna
existente entre 1.847 e os nossos dias; a actual re-impressom foi tam
inesperada para nós, que nom tivemos tempo de escrevê-lo.
Londres, 24 de Junho de 1.872
K. Marx
F. Engels
A primeira edizón do Manifesto do
Partido Comunista, traduzido por Bakúnine, fixo-se a princípios da década de 60[1]
na tipografia do Kolokol[2].
Naquel tempo unha edizón rusa desta obra podia-lle parecer a Ocidente apenas
unha curiosidade literária. Hoxe semellante ideia seria imposível.
Que o movimento proletário ocupava
entón (Dezembro de 1847) unha área muito reduzida é o que o capítulo final do
Manifesto revela con toda a clareza: a posizón dos comunistas diante dos
diferentes partidos de oposizón nos diversos países. A Rúsia e os Estados
Unidos, precisamente, non fóron mencionados. Era o tempo no que a Rúsia
constituia a última grande reserva a toda reaczón europeia e no que a emigrazón
cara os Estados Unidos absorvia o exceso de forzas do proletariado da Europa.
Estes dous países abastecian a Europa de matérias primas e eran, ao mesmo
tempo, mercados para a venda da sua produzón industrial. Eran, pois, ambos os
dous de un modo ou de outro, pilares da orde vixente na Europa.
Como mudou todo! A emigrazón
europeia, precisamente, fixo posível o colosal desenvolvimento da agricultura
na América do Norte, cuxa competéncia abala os próprios alicerces da grande e da
pequena propriedade territorial na Europa. Foi tambén esa emigrazón, ademais,
quen lles deu aos Estados Unidos a posibilidade de empreender a explorazón dos
seus imensos recursos industriais con tal enerxia e en tais proporzóns que, en
pouco tempo, há-de rematar co monopólio industrial do Ocidente europeu e,
especialmente, co da Inglaterra. Estas duas circunstáncias repercuten, por
outra banda, dun modo revolucionário, sobre a própria América do Norte. A
pequena e média propriedade agrária dos labregos, pedra angular de todo o
rexime político norte-americano, sucumben continuamente diante da competéncia
das xigantescas fazendas, enquanto nas rexións industriais se desenvolve, por
primeira vez, un numeroso proletariado a carón dunha fabulosa concentrazón de
capitais.
E na Rúsia? Ao produzir-se a
revoluzón de 1848-1849 non só os monarcas da Europa, como tambén a burguesia
europeia, vian na intervenzón rusa o único meio de salvazón contra o
proletariado que comezava a despertar. O czar foi aclamado como xefe da reaczón
europeia. Pois agora el é, en Gátchina, prisioneiro de guerra da revoluzón[3],
e a Rúsia está na vanguarda do movimento revolucionário da Europa.
O Manifesto Comunista propón-se
como tarefa proclamar a desaparizón próxima e inevitável da moderna propriedade
burguesa. Mas na Rúsia, ao carón do florescimento febril da burla capitalista e
da propriedade territorial burguesa en vias de formazón, mais da metade da
terra é propriedade comun dos labregos. Cabe pois a questón: poderia a
comunidade rural rusa (forma por certo xa muito desnaturada da primitiva
propriedade comun da terra) pasar directamente à forma superior da propriedade
colectiva, à forma comunista ou, polo contrário, deverá primeiramente pasar
polo mesmo proceso de disoluzón que constitui o desenvolvimento histórico do
Ocidente?
A única resposta que hoxe se pode
dar a esta questón é a seguinte: se a revoluzón rusa dá o sinal para unha
revoluzón proletária no Ocidente, de modo que ambas as duas se complementen, a
actual propriedade da terra na Rúsia poderá servir de ponto de partida para
unha evoluzón comunista.
K. Marx e F. Engels
Londres, 21 de Xaneiro de 1882 [4]
Teño que ser, infelizmente, o
único en asinar o prefácio desta edizón. Marx, o home a quen a clase
traballadora da Europa e da América mais servizos deve, repousa agora no
cemitério de Highgate, e sobre a sua tumba xa reverdece a primeira erva. Depois
da sua morte, non se pode pensar mais en refazer o Manifesto. Por isto é que
xulgo tanto mais necesário lembrar aqui claramente o seguinte:
O pensamento dominante e esencial do Manifesto, isto é, que a produzón económica e a estrutura social que necesariamente decorre dela constituen en cada época histórica a base sobre a que descansa a história política e intelectual desa época; que, por conseguinte (desde a disoluzón do rexime primitivo da propriedade comun da terra), toda a História ten sido unha história de luitas de clases, de luita entre as clases exploradas e as clases exploradoras, entre as clases dominantes e as clases dominadas, nos diferentes estádios do desenvolvimento social; mas que, actualmente, esta luita atinxiu un estado no que a clase explorada e oprimida (o proletariado) non pode mais libertar-se da clase que a explora e oprime (a burguesia), sen libertar, ao mesmo tempo e para sempre, da explorazón, da opresón e das luitas de clases, a toda a sociedade; este pensamento fundamental pertence única e exclusivamente a Marx.
Teño-o declarado muitas vezes, mas
é necesário agora que iso se evidencie no frontispício do Manifesto.
F. Engels
Londres, 28 de Xuño de 1883
O Manifesto publicou-se como o
programa da “Liga dos Comunistas”, unha asociazón de traballadores, primeiro de
tipo alemán e mais tarde internacional, que, vistas as condizóns políticas que
existian antes de 1848 na Europa, estava obrigada a ser clandestina. Nun
Congreso da Liga, celebrado en Londres en Novembro de 1847, encarregou-se a
Marx e Engels que preparasen a publicazón dun programa detallado do partido,
que fose ao tempo teórico e prático. En Xaneiro de 1848, o manuscrito, en
alemán, rematou-se e, unhas semanas antes da revoluzón francesa do 24 de
Fevereiro, enviado ao editor, a Londres. A traduzón francesa apareceu en Paris
pouco antes da insurreizón de Xuño de 1848. No ano 1850 a revista Red
Republican, editada por George Julian Harney, publicou en Londres a primeira
traduzón inglesa, feita pola pluma de Miss Helen Macfarlane. O Manifesto
imprimiu-se tambén en dinamarqués e mais en polaco.
A derrota da insurreizón de Xuño
de 1848 en Paris, primeira grande batalla entre o proletariado e a burguesia,
pasou de novo a un segundo plano, por certo tempo, as aspirazóns sociais e
políticas da clase obreira europeia. Desde entón a luita pola superioridade
desenvolve-se como fora antes da revoluzón de Fevereiro, só entre diferentes
sectores da clase posuidora; a clase obreira limitou-se a luitar por un espazo
político para a sua actividade e a ocupar a posizón extrema da clase média
radical. Asi, a polícia prusiana localizou ao Comité Central da “Liga dos
Comunistas”, que se atopaba en Colónia. Os membros do Comité fóron detidos e,
depois de dezoito meses de cadeia, xulgados en Outubro de 1852. Este afamado
“proceso dos Comunistas en Colónia” prolongou-se de 4 de Outubro a 12 de
Novembro; sete dos acusados fóron condenados a penas que ian de tres a seis
anos de cadeia nunha fortaleza. Xusto depois de publicada a condena, a Liga foi
formalmente disolvida polos seus membros que ficaran en liberdade. O Manifesto
parecia desde entón condenado ao esquecimento.
Quando a clase obreira europeia
recuperou forza suficiente para comezar un novo ataque contra as clases
dominantes, surxiu a Asociazón Internacional dos Traballadores. Mas esta
Asociazón, formada coa finalidade concreta de agrupar no seu seio a todo o
proletariado militante da Europa e da América, non pudo proclamar de imediato
os princípios expostos no Manifesto. O programa da Internacional devia ser
amplo davondo para que o aceitasen as Trade Unions inglesas, os adeptos de
Proudhon[5]
na Franza, na Bélxica, na Itália e na España, asi como os lassalleanos[6]
na Alemaña. Marx, quando escreve este programa coa intenzón de satisfazer a
todos eses partidos, confiou inteiramente no desenvolvimento intelectual da
clase obreira, que devia sair da unión de aczón e da discusón. Os próprios
acontecimentos e vicisitudes da luita contra o capital, as derrotas ainda mais
que as vitórias, non podian deixar de fazer-lle ver aos traballadores a
insuficiéncia de todas as suas panaceias favoritas e preparar o camiño para
unha mellor comprensón das verdadeiras condizóns da emancipazón da clase
obreira. E Marx tiña razón. Os traballadores de 1874, na época da disoluzón da
Internacional, xa non eran, con muito, os mesmos de 1864, quando se fundou a
Internacional. O proudhonismo na Franza e o lassalleanismo na Alemaña
agonizavan, e mesmo as conservadoras Trade Unións inglesas, que na sua maioria
romperan relazóns coa Internacional muito antes da sua disoluzón, ian-se
achegando paseniñamente ao ponto no que o presidente do seu Congreso, o ano
pasado en Swansea, pudo dizer no seu nome: “O socialismo continental xá non nos
asusta”. De certo, os princípios do Manifesto difundíron-se con amplitude entre
os traballadores de todos os países.
Desta maneira, o próprio Manifesto
situou-se de novo no primeiro plano. O texto alemán fora reeditado, desde 1850,
várias vezes na Suíza, na Inglaterra e na América do Norte. En 1872 traduziu-se
ao inglés en Nova Iorque e publicou-se na revista “Woodhull and Claflin’s
Weekly”. Desta versón inglesa foi traduzida ao francés e apareceu en “Le
Socialiste” de Nova Iorque. Desde aquela, duas ou mais traduzóns inglesas
aparecéron na América do Norte e unha delas foi reeditada na Inglaterra. A
primeira traduzón rusa, feita por Bakúnine foi publicada na tipografia do
“Kolokol” de Herzen en Xenebra, por volta de 1863[7];
a segunda foi no 1882 tambén en Xenebra. Unha nova edizón dinamarquesa
publicou-se no “Social-demokratisk Bibliothek” en Copenhague en 1885, neste
mesmo ano apareceu unha nova traduzón francesa en “Le Socialiste” de Paris, da
qual sairia unha española no 1886 en Madrid. Unha traduzón arménia que fora
impresa havia uns meses en Constantinopla, non chegou ver a luz devido a que o
autor tivo medo de sacar un livro co nome de Marx e o tradutor negou-se a fazer
pasar a obra por própria. Há notícias de traduzóns posteriores noutras línguas,
mas non se teñen visto. A história do Manifesto reflecte nunha medida
considerável a história do movimento moderno da clase operária; actualmente é,
sen dúvida, a obra mais difundida, a mais internacional de toda a literatura
socialista, a plataforma comun aceitada por millóns de traballadores, desde
Sibéria até California.
Quando foi escrito non pudemos
chamar-lle Manifesto Socialista. No 1847 chamavan-se socialistas, por un lado
os adeptos dos diferentes sistemas utópicos: os Owenistas[8]
na Inglaterra e os Fourieristas[9]
na Franza, reduzidos xá a seitas e en proceso de extinzón paulatina; de outro
lado todos os charlatáns sociais que prometian suprimir as lacras sociais sen
danar o capital nen o lucro. Nos dous casos, xente que se atopava fora do
movimento obreiro e que buscavan apoio nas clases “instruídas”. A parte da
clase obreira que chegara ao convencimento da insuficiéncia das simples
revoluzóns políticas e reclamava a necesidade dunha transformazón fundamental
de toda sociedade, chamava-se daquela comunista. Era un comunismo rudimentar,
puramente instintivo, mais soubo receber o mais importante, e mostrou-se
suficientemente forte na clase obreira para produzir o comunismo utópico: na
Franza o Ícaro de Cabet e o de Weitling[10]
na Alemaña… Asi, o socialismo, en 1847, era un movimento da clase média e o
comunismo da clase obreira. O socialismo era, quando menos no continente, cousa
respeitável; o comunismo todo o contrário. Como nós mantíñamos desde un
primeiro que “a emancipazón da clase obreira deve ser obra da própria clase
obreira”, para nós non podia haver dúvida nengunha sobre qual das duas
denominazóns procedia adoptar. Mais ainda, depois nunca xamais se nos ocorreu
renunciar a ela.
Ainda que o Manifesto é a nosa
obra comun, considero-me obrigado a sinalar que a tese fundamental, o núcleo
mesmo, pertence a Marx. Esta tese afirma que en cada época histórica o modo
predominante de produzón económica, de cámbio e organizazón social que de el se
deriva, necesariamente forman a base sobre a qual se levanta e a única que
explica a história política e intelectual da época; consequentemente (depois da
disoluzón da sociedade xentilícia primitiva coa sua propriedade comunal da
terra) toda a história da humanidade foi unha história de luita de clases, de
luita entre exploradores e explorados, entre as clases dominantes e as
oprimidas; que a história desas luitas de clases é unha série de revoluzóns,
que alcanzou no presente unha fase tal de desenvolvimento no que a clase
explorada e oprimida —o proletariado— non pode xá emanciparse do xugo da clase
exploradora e dominante —a burguesia— sen emancipar, do mesmo tempo e para
sempre, a toda sociedade de toda explorazón, opresón, divisón en clases e luita
de clases.
A esta ideia, chamada a ser, para
a história, segundo penso, igual que a Teoria de Darwin para a bioloxia, xa
chegáramos os dous uns anos antes de 1845. Até onde eu avancei
independentemente nesta direczón, pode ver-se mellor que en negunha outra obra
en “Situazón da Clase Obreira en Inglaterra”. Mas quando voltei a atopar-me con
Marx en Bruxelas, na primavera de 1845, el xa elaborara esta tese e expuxo-ma
en termos quase tan claros como os que puxen eu aqui.
Cito as seguintes palavras do
prefácio da edizón alemá de 1872 escrito por nós conxuntamente: “Ainda que as
condizóns teñan mudado muito nestes últimos vinte e cinco anos, os princípios
xerais expostos neste Manifesto conservan no seu conxunto, ainda hoxe, toda a
sua exactitude. Certas partes deverian ser retocadas. O próprio Manifesto
explica que a aplicazón deses princípios dependerá, sempre e en toda a parte,
das circunstáncias históricas existentes e que, por conseguinte, non se deve
atribuir demasiada importáncia às medidas revolucionárias enumeradas no remate
do segundo capítulo. Este trecho, en mais un aspecto, actualmente seria
redixido doutro modo. Visto o desenvolvimento colosal da grande indústria
nestes últimos vinte e cinco anos, e os progresos correspondentes da
organizazón do partido da clase obreira, vista a experiéncia, primeiro, da
Revoluzón de Fevereiro e depois, sobretodo, da Comuna de Paris, que por
primeira vez permitiu ao proletariado, durante dous meses, ter o poder
político, este programa está agora envellecido nalguns pontos. A Comuna
demonstrou principalmente que “non chega con que a clase obreira se apodere da
maquinaria do Estado tal e como está e se serva dela para os seus próprios
fins”. (Ver “A Guerra Civil en Franza. Comunicazón do Consello Xeral da
Asociazón Internacional dos Traballadores”, páxina 19 da edizón alemá, onde
esta ideia está longamente desenvolvida). Demais, é evidente que a crítica da
literatura socialista é agora incompleta pois detén-se en 1847; e tambén as
observazóns apresentadas sobre a posizón dos comunistas diante dos diferentes
partidos da oposizón (Cap. IV) ainda sendo exactas nos seus princípios,
envellecéron na sua aplicazón, porque a situazón política mudou por completo e
o desenvolvimento histórico fixo desaparecer a maior parte dos partidos aí
enumerados.
Non obstante, o Manifesto é un
documento histórico que non temos direito de modificar.”
Esta traduzón deve-se a Mr. Samuel
Moore, tradutor da maior parte do “Capital” de Marx. Ambos os dous revisamos
esta traduzón e eu mesmo acrescentei algunhas anotazóns para explicar as
alusóns históricas.
F. Engels
Londres, 30 de Xaneiro de 1888
NOTAS
[1] A edizón
de que se fala publicou-se en 1869. No prefácio de Engels à edizón inglesa de
1888 tambén cita con inexactitude a data da aparizón da traduzón ao ruso do
Manifesto.
[2] Kolokol
(Campá): Xornal democrático-revolucionário editado de 1857 a 1867 polos
democratas revolucionários A. Herzen e N. Ogariov; publicou-se até 1865 en
Londres e depois en Xenebra.
[3] Trata-se
da situazón criada depois do asasinato do imperador Alexandre II a maos dos
membros da “Vontade do Povo”, o 1 de Marzo de 1881. Alexandre III, que subiu ao
trono, non abandonava Gátchina por medo das posíveis intervenzóns
revolucionárias e actos de terror da “Vontade do Povo” (organizazón política
secreta dos terroristas populistas).
[4] Escrevin, no prefácio da edizón inglesa, que, na miña opinión, esa ideia marcou para a História o mesmo progreso que a teoria de Darwin para a Bioloxia. Xá alguns anos antes de 1845 estávamos ambos a aproximar-nos desta proposizón. O meu livro sobre a Situazón da Clase Traballadora na Inglaterra revela até onde eu próprio fun nesa direczón. Mas quando reencontrei a Marx en Bruxelas, na Primavera de 1845, el tiña-a elaborado completamente, e fixo-me unha exposizon, mais ou menos tan claramente como acima expreso. (Nota de F. Engels à edizón alemá de 1890).
[5] Proudhon,
Pedro Xosé (1809-1865): publicista, economista e sociólogo francés, ideólogo da
pequena burguesia e un dos fundadores do anarquismo. Proudhon soñava con
perpetuar a pequena propriedade privada e criticava, desde posizóns
pequenoburguesas, a grande propriedade capitalista. Propuña organizar o “Banco
do Povo”, que, cos “créditos gratuitos” axudaria os/as traballadores/as a
conseguir meios de produzón próprios e fazer-se artesáns. Foi tambén
reaccionária a ideia utópica de Proudhon de fundar “Bancos de Troco” que lle
asegurarian @s traballador@s a venda “equitativa” dos seus produtos e non
afectarian ao mesmo tempo, a propriedade capitalista dos meios e instrumentos
de produzón. Proudhon non compreendia o papel do proletariado, tiña unha
atitude negativa sobre a luita de clases, a revoluzón proletária e a ditadura
do proletariado e negava, partindo de posizóns anarquistas, a necesidade do
Estado. Marx e Engels luitáron consequentemente contra os intentos dos
proudhonistas de impor os seus critérios na Iª Internacional. Marx criticou
duramente a doutrina de Proudhon no seu livro “Miséria da Filosofia”.
[6] Lassalleanos: partidários e seguidores do socialista pequeno-burgués alemá F. Lassalle, membros da Unión Xeral Obreira da Alemaña, fundada en 1863 no Congreso das sociedades obreiras en Leipzig. O seu primeiro presidente foi Lassalle, que formulou o programa e os fundamentos da táctica da Unión. A constituizón dun partido político de masas da clase traballadora foi sen dúvida un grande paso para adiante no desenvolvimento do movimento obreiro na Alemaña. Asi e todo, Lassalle e os seus adeptos ocupáron unha posizón oportunista sobre questóns teóricas e políticas fundamentais. Consideravan posível utilizar o Estado Prusiano para resolver o problema social e tentáron negociar con Bismarck, xefe do Estado Prusiano. K. Marx e F. Engels criticáron en muitas ocasións e con dureza a teoria, a táctica e os princípios de organizazón dos lassalleanos como corrente oportunista no movimento obreiro alemán.
[7] En 1869.
[8] Owenistas: partidários e adeptos do socialista utopista inglés Robert Owen (1771-1858). Owen sobmeteu a unha dura crítica os fundamentos do rexime capitalista, mas non soubo atopar as verdadeiras raizes das contradizóns do capitalismo. Considerava que a causa fundamental da desigualdade social estava na insuficiente difusón da instruzón, e non no próprio modo de produzón capitalista, e que poderia ser suprimida coa divulgazón de coñecimentos e as reformas sociais, das que apresentou un amplo programa. Owen via a futura sociedade “racional” na forma de livre federazón de pequenas comunas con autoadministrazón. Asi e todo, os intentos que fixo para levar à prática as suas ideias, rematáron en fracasos.
[9] Fourieristas: partidários e seguidores do socialista utópico francés Carlos Fourier (1772-1837). Fourier ofereceu unha crítica dura e profunda do rexime burgués e deseñou un quadro da futura sociedade humana “harmónica”, baseada no coñecimento das paixóns humanas. Pronunciou-se en contra da revoluzón violenta e supuña que poderia pasar-se à sociedade socialista futura por meio dunha propaganda pacífica que farian uns “falanstérios” (asociazóns laborais) modelo, nos que o traballo voluntário e atractivo converteria-se nunha necesidade da pesoa. Asi e todo, Fourier non era partidário da abolizón da propriedade privada, e nos seus “falanstérios” existian ricos e pobres.
[10] Cabet,
Esteban (1788-1856): publicista pequeno-burgués francés, destacado
representante do comunismo utópico. Opinou que se poderian eliminar os defectos
do rexime burgués pola transformazón pacífica da sociedade. Expuxo as suas
ideias no livro “Un viaxe a Icária” (1840) e tratou de levá-las a prática
organizando unha comunidade comunista en América, mas o seu experimento rematou
con un profundo fracaso.
PREFÁCIO À EDIZÓN ALEMÁ DE 1890